“อนุรักษ์ป่าเต็งรังผืนสุดท้ายของโรงเรียน ต่อลมหายใจสีเขียวแก่อนาคต”

ป่า จำนวน 84 ไร่ 1 งาน ในโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 เป็นป่าเต็งรังผืนสุดท้ายที่หลงเหลืออยู่ นักเรียนกลุ่มเยาวชนโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 ต้องการอนุรักษ์ป่าผืนนี้ให้คงอยู่เพื่อรักษาความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติในโรงเรียน ต่อยอดแนวคิดการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ดิน น้ำ ป่า และทางโรงเรียนได้เล็งเห็นความสำคัญของผืนป่าดังกล่าว จึงได้จัดกิจกรรมบูรณาการเข้าสู่การเรียนการสอนในรายวิชาและวิถีการดำรงชีวิตของนักเรียน เพื่อปลูกฝังการอนุรักษ์ดิน น้ำ ป่า ผ่านกิจกรรมที่มีความหลากหลาย ตั้งแต่การสำรวจพรรณไม้ ผ้าป่าต้นไม้ การบำบัดคลายเครียดผ่านป่า ศิลปะในป่า โดยมีการเชื่อมโยงกับกลุ่มอาชีพและการดำรงชีวิต ทำให้นักเรียนได้ฝึกฝนทักษะชีวิตและสามารถนำไปต่อยอดในอนาคตได้ อีกทั้งยังถ่ายทอดและขยายเครือข่ายการอนุรักษ์ไปสู่โรงเรียนภายในตำบลโนนสมบูรณ์และบริเวณใกล้เคียง

โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 ประเภทสหศึกษาเพื่อรับบุตรหลานผู้ป่วยโรคเรื้อน ในนิคมโนนสมบูรณ์เข้ามาเรียนระดับการศึกษาภาคบังคับแบบไป-กลับ จัดการศึกษาในระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 (ป.1 – ม.6) ลักษณะอยู่ประจำและมีเด็กบกพร่องทางสติปัญญา IQ 50-70 เรียนรวมแบบคู่ขนานโดยภาระหน้าที่หลัก คือการจัดบริการทางการศึกษาสำหรับเด็กด้อยโอกาส 10 ประเภท และเด็กบกพร่องทางสติปัญญา เช่น เด็กที่ถูกทอดทิ้ง เด็กที่ได้รับผลกระทบจากโรคเอดส์ หรือโรคติดต่อร้ายแรงที่สังคมไม่ยอมรับ และเด็กที่มีปัญหาเกี่ยวกับยาเสพติดหรือโทษคดียาเสพติด เป็นต้น โรงเรียนมีเนื้อที่ 200 ไร่ ประกอบด้วย พื้นที่ป่าจำนวน 84 ไร่ 1 งาน ส่วนที่เหลือเป็นพื้นที่อาคารเรียน มีนักเรียนทั้งหมด 748 คน แบ่งเป็น นักเรียนชาย จำนวน 363 คน และนักเรียนหญิง จำนวน 385 คน มีบุคลากร ทั้งหมด 72 คน แบ่งออกเป็น คุณครู จำนวน 58 คน และเจ้าหน้าที่ จำนวน 14 คน

การก่อเกิดกลุ่ม

ป่าโคกเต็งรัง จำนวน 84 ไร่ 1 งาน ในโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 เป็นป่าผืนสุดท้ายที่หลงเหลืออยู่ ลักษณะเป็นป่าที่มีไม้เต็ง และรังเป็นไม้เด่นอยู่กับพืชพรรณนานาชนิด ครูและนักเรียนเกิดแรงบันดาลใจในการอนุรักษ์ เพื่อให้ป่าผืนนี้คงอยู่กับโรงเรียนและเป็นแหล่งเรียนรู้ทางพฤกษศาสตร์ของนักเรียนต่อไป ในปี พ.ศ. 2554 จึงได้รวมกลุ่มชื่อ “กลุ่มเยาวชนโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50” มีสมาชิกทั้งหมด 10 คน ร่วมกันดูแลป่าในโรงเรียน ซึ่งปัจจุบันมีสมาชิกทั้งหมด 167 คน

จากแนวคิดการอนุรักษ์ของกลุ่มฯ ได้ขยายผลไปสู่การบูรณาการการเรียนรู้ในรายวิชาต่าง ๆ และวิถีการดำรงชีวิตของนักเรียน ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้ 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้ กิจกรรมที่โดดเด่นของกลุ่มเยาวชนโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 ทั้งหมด 6 กิจกรรม ได้แก่

1. กิจกรรมสำรวจพรรณไม้ เพื่อให้ผู้เรียนได้เห็นคุณค่าของพรรณไม้ ประโยชน์ การรักษา และได้เรียนรู้ผ่านการบูรณาการงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน การสำรวจพรรณไม้จะทำให้ได้เรียนรู้พื้นที่ป่าไม้และพรรณไม้ที่มีอยู่ในโรงเรียนทั้งหมด

2. กิจกรรมปลูกเพิ่ม เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกการเห็นคุณค่าของป่าไม้และฟื้นฟูสภาพป่าของโรงเรียน ทำให้โรงเรียนมีพื้นที่จัดเป็นสวนสมุนไพรและกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ของโรงเรียน

3. กิจกรรมผ้าป่าต้นไม้ เป็นกิจกรรมที่กระตุ้นเตือนและสร้างความตระหนักในการมีส่วนร่วมให้ชุมชน หน่วยงานต่าง ๆ ที่เป็นภาคีเครือข่ายของโรงเรียน โดยการนำพรรณไม้มาปลูกเพิ่มในโรงเรียนผ่านการรับบริจาคพรรณไม้ เพื่อเพิ่มพื้นที่ป่าและการอนุรักษ์พรรณไม้หายากใกล้สูญพันธุ์นำมาสู่กิจกรรมปลูกป่าของโรงเรียน โดยนักเรียน ครู และบุคลากร และภาคีเครือข่ายของโรงเรียน

4. กิจกรรมป่าบำบัด เป็นกิจกรรมการใช้พื้นที่ป่าเพื่อการเรียนรู้นอกห้องเรียน โดยใช้พื้นที่ป่าของโรงเรียนเป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับผู้เรียนทุกวัย ทั้งกิจกรรมงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน แหล่งเรียนรู้ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้ของกลุ่มสาระการเรียนรู้ต่าง ๆ พื้นที่ป่าไม้และพรรณไม้ในโรงเรียนทั้งหมดยังเป็นเครื่องมือที่นำไปสู่การผ่อนคลาย บำบัด รักษา จิตใจของผู้เรียนที่เป็นเด็กด้อยโอกาสประเภทต่าง ๆ ในโรงเรียนให้ผ่อนคลายความวิตกกังวล อารมณ์ที่เคร่งเครียด และการเล่นกีฬารูปแบบต่าง ๆ ที่มีสนามกีฬาแวดล้อมไปด้วยธรรมชาติผืนป่าสีเขียว เช่น สนามเด็กเล่น ลานกีฬา สวนป่าพักผ่อนหย่อนใจ ต้นไม้คติธรรม คำคม สำนวน และสุภาษิต เป็นต้น

5. ศิลปะแห่งป่า เน้นการจัดกิจกรรมที่แสดงออกด้านศิลปะการวาด นาฏศิลป์ ดนตรีพื้นเมืองและดนตรีอาศัยแนวผืนป่าสีเขียวของโรงเรียนสร้างแรงบันดาลในการสร้างสรรค์ผลงานทางด้านศิลปะแขนงต่าง ๆ เช่น กิจกรรมการนำใบไม้ชนิดต่าง ๆ มาทำเป็นแม่พิมพ์ผ้าบาติก

6. กิจกรรมเปลี่ยนใบไม้เป็นเงิน เพื่อต่อยอดความอุดมสมบูรณ์แห่งธรรมชาติพื้นที่ป่าของโรงเรียนให้มีมูลค่าขึ้นมา ซึ่งเป็นการนำเอาใบไม้ที่ผลัดใบตลอดปีมาทำประโยชน์เพิ่มมูลค่า ในรูปแบบกิจกรรมทำปุ๋ยหมัก นำไปสู่การสร้างอาชีพและรายได้ระหว่างเรียน

อีกทั้งยังมีกองทุนย่อยของกลุ่มอาชีพ จำนวน 34 อาชีพ เพื่อฝึกฝนทักษะอาชีพ สร้างรายได้ และเสริมสร้างการพึ่งตนเองของกลุ่มเยาวชน เช่น กลุ่มปลูกผักสวนครัว มะเขือเทศผสมผสาน มะนาว ป่าไผ่กิมจู เพื่อเรียนรู้วิธีการปลูก การเก็บเกี่ยว นำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน อีกทั้งยังสามารถนำผลผลิตไปแปรรูปขายและส่งโรงครัวของโรงเรียนเพื่อประกอบอาหารให้นักเรียนรับประทาน กลุ่มร้านกาแฟโดยทางโรงเรียนได้ตั้งร้านกาแฟไว้หน้าโรงเรียนซึ่งอยู่ติดกับถนน ทำให้กลุ่มลูกค้าสามารถเข้าถึงได้ง่ายมากขึ้น และนักเรียนได้ฝึกฝนทักษะในการทำธุรกิจผ่านการขายให้กับลูกค้าได้จริง ซึ่งกลุ่มอาชีพยังได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐในการจัดกิจกรรมต่างๆ จากความมุ่งมั่น ตั้งใจ และความเพียรพยายามของเด็ก ๆ ในโรงเรียน

ปัจจุบันกลุ่มเยาวชนโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 มีเครือข่ายการทำงาน ทั้งหมด 9 เครือข่าย ประกอบด้วย โรงเรียน 3 แห่ง คือ โรงเรียนโสตศึกษาจังหวัดขอนแก่น โรงเรียนศรีสังวาลย์ขอนแก่น และโรงเรียนชุมชนบ้านแฮดจังหวัดขอนแก่น ศูนย์การศึกษา 1 แห่ง คือ ศูนย์การศึกษาพิเศษ เขตการศึกษา 9 จังหวัดขอนแก่น และหน่วยงานต่างๆ ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลโนนสมบูรณ์ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 2 และวัดพิมลธรรมาราม เป็นต้น โดยมีกิจกรรมร่วมกันอย่างหลากหลาย เช่น กิจกรรมทอดผ้าป่าต้นไม้ร่วมกับเครือข่าย ผู้ปกครอง ชุมชน และหน่วยงานภาครัฐ กิจกรรมอาสาในพื้นที่ และกิจกรรมถ่ายทอดองค์ความรู้ระหว่างเครือข่ายในการอนุรักษ์ดิน น้ำ ป่า ให้กับรุ่นน้องในโรงเรียน และผู้ที่สนใจ

กลุ่มเยาวชนโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50

โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 เลขที่ 101 หมู่ 11 ตำบลโนนสมบูรณ์ อำเภอบ้านแฮด จังหวัดขอนแก่น

ประสานงาน : นางจิรัชยา ศิลปชัย (รองผู้อำนวยการโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50) โทร. 090 587 9020

ประชากร :

มีนักเรียนทั้งหมด 748 คน ประกอบด้วย นักเรียนชาย จำนวน 363 คน และนักเรียนหญิง จำนวน 385 คน
กลุ่มเยาวชนโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 มีสมาชิกทั้งหมด 167 คน
พื้นที่ดำเนินการ : การอนุรักษ์ป่าในโรงเรียน จำนวน 84 ไร่ 1 งาน คิดเป็น 43 เปอร์เซ็นต์ ของพื้นที่ทั้งหมดในโรงเรียน

ระยะเวลาในการอนุรักษ์: ปี พ.ศ. 2549 – ปัจจุบัน (รวม 12 ปี)

การบริหารจัดการและกิจกรรม :

จากกลุ่มเยาวชนโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 ที่ต้องการรักษาผืนป่าของโรงเรียน นำมาสู่การร่วมกันอนุรักษ์ทั้งโรงเรียน โดยการบูรณาการผ่านกิจกรรมการเรียนรู้ 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้ (การจัดการขยะ ใบไม้ และสร้างมูลค่าเพิ่ม) เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกในการดูแล อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ดิน น้ำ ป่า การตระหนักถึงประโยชน์ของต้นไม้ และการเพิ่มศักยภาพของป่า ทั้งการปลูกต้นไม้ เพื่อเพิ่มจำนวนและความหลากหลายของพืชพรรณในป่า เช่น ต้นไม้ สมุนไพร ผัก และอื่นๆ รวมถึงการทำกิจกรรมทอดผ้าป่าต้นไม้ เพื่อขยายแนวคิดการอนุรักษ์ไปยังผู้ปกครอง โรงเรียนใกล้เคียง เครือข่าย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการอนุรักษ์ดิน น้ำ ป่า

กิจกรรมการอนุรักษ์ได้เชื่อมโยงกับกองทุนย่อยของกลุ่มอาชีพ จำนวน 34 อาชีพ เพื่อให้กลุ่มเยาวชนและนักเรียนได้พัฒนาทักษะอาชีพ เพื่อต่อยอดในอนาคต สามารถนำทรัพยากรมาใช้ประโยชน์ให้เกิดคุณค่าสูงสุด เช่น การใช้โซล่าเซลล์ในการบริหารจัดการน้ำภายในโรงเรียน สวนสมุนไพร บริเวณพื้นที่ป่าข้างอาคารเรียน 1 ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายและหอพักนักเรียนหญิง

ผลสำเร็จ:

กลุ่มเยาวชนโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 50 ดูแลพื้นที่ป่าเต็งรังผืนสุดท้ายอยู่เพียง 84 ไร่ 1 งาน มีการปลูกเพิ่มในพื้นที่บริเวณโดยรอบโรงเรียน และขยายเครือข่ายไปยังโรงเรียนใกล้เคียง ทั้งหมด 3 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนโสตศึกษาจังหวัดขอนแก่น โรงเรียนศรีสังวาลย์ขอนแก่น และโรงเรียนชุมชนบ้านแฮด จังหวัดขอนแก่น

ในปี พ.ศ. 2555 โรงเรียนได้รางวัลสถานศึกษาพอเพียง จากกระทรวงศึกษาธิการ และเข้าร่วมโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 รวมถึงได้รับรางวัล ระดับดีเยี่ยม กลุ่ม B โรงเรียนระดับประถมศึกษาถึงมัธยมศึกษาปีที่ 6 ในการประกวดโรงเรียนปลอดขยะ (Zero Waste School) ระดับจังหวัด